تبلیغات جنگلها سالانه از انتشار حدود 2 میلیارد تن كربن در جهان جلوگیری میكنند
اما بسیار تاثر برانگیز است كه گاهی حتی بسادگی و به بهانه وزیدن یك باد شدید در فصلی خشك پیكره چند صد ساله این سبز قامتان در چشم به هم زدنی از بین میرود كه پیدا كردن مقصر و مسوولی كه برای چنین حوادثی پاسخگو باشد، هیچ دردی را دوا نمیكند.
محور پنجم از سیاستهای برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد در زمینه مدیریت اكوسیستمها كه با عنوان حفظ جنگل، سرمایهگذاری در آینده مشترك ما شناخته میشود بر تمركز روی نقش جنگل در اقتصاد سبز تاكید شده است. بر همین اساس، سازمان ملل امسال را سال بینالمللی جنگلها نامید تا بهانهای باشد برای ایجاد حركتی، جنبشی، موجی یا حتی نگاهی تازه برای نجات جنگلها چون با وجود تمام خبرهای بدی كه در زمینه تخریب و نابودی جنگلها شنیده شده، اما بعضی كارشناسان محیط زیست معتقدند هنوز فهرست باقی است.
سال بینالمللی جنگلها
برنامه محیط زیست سازمان ملل در فراخوان سال بینالمللی جنگلها تلاش كرده است با دعوت از دولتها، سازمانهای بینالمللی، تشكلهای غیردولتی، بخش خصوصی و دیگر گروهها و انجمنها همگی را برای ایجاد مدیریتی پایدار در حراست، پشتیبانی و مدیریت بهرهبرداری از جنگلها گردهم آورد.
حفاظت و توسعه پایدار از تمام انواع جنگلها منافع تمام نشدنی برای نسل حاضر و آیندگان دارد. از اینرو سال بینالمللی جنگلها فرصتی است برای ارتقای دانش عمومی با هدف مدیریت پایدار جنگلها جهت ساختن آیندهای سبزتر و پایدارتر.
جنگلها كه یكی از عظیمترین منابع طبیعی هستند نقش مهمی در توسعه ملی و اقتصاد سبز كشورها و دولتها دارند. جنگلها وسعتی معادل یكسوم از كل خشكیهای سیاره زمین را دربرگرفتهاند و عملكردهای حیاتی ویژه و مهمی را در سراسر جهان به عهده دارند.
از سوی دیگر، وابستگی 6/1 میلیون نفر از مردم جهان به این اكوسیستمها ضرورت جلوگیری از روند هشداردهنده جنگلزدایی را دو چندان میكند. تغذیه رودخانهها و تامین آب حدود 50 درصد از بزرگترین شهرهای جهان مانند نیویورك، جاكارتا و كاراكاس را جنگلها به عهده دارند و وجود اكوسسیستم جنگلی همزمان میتواند ضمن تامین آب شرب از بروز توفانها وسیلهای عظیمی كه منجر به نابودی خانهها و شهرها میشود، جلوگیری كند.
جنگلها، مهمترین اكوسیستمهایی هستند كه از تنوع گونهای بالایی برخوردارند. بیش از نیمی از گونههای زمین از جمله گونههای جانوری، گیاهی و حتی حشرات دراین بخش از كره زمین زندگی میكنند.
با این همه توصیف و آمار و ارقام در زمینه مزایای جنگلها و معایب جنگلزدایی در تمام زوایای اجتماعی، اقتصادی و حتی بهداشتی چطور میتوان باور كرد كه جنگلزدایی در جهان با سرعتی هشداردهنده و باور نكردنی ادامه دارد. سالانه معادل 13 میلیون هكتار جنگل كه برابر با وسعت كشورهایی مانند پرتغال یا یونان است، نابود میشود.
با این حال هنوز برخی كارشناسان معتقدند برای نجات جنگلها دیر نیست و باید برای قلب توسعه پایدار و اقتصاد سبز جهان كاری كرد.
برنامههای حفاظتی سازمان ملل
در دهههای اخیر برنامه محیط زیست سازمان ملل حدود 100 پروژه را در سراسر جهان برای نجات جنگلها به اجرا در آورده كه شاید یكی ازموفقترین آنها در كشور كنیا بوده است.
ارزیابی یونپ (UNEP)نشان میدهد جنگلهای كنیا با ارزشی بیش از 5/1 میلیارد دلار در سال به اقتصاد كنیا كمك میكند.
جنگلها سالانه 14درصد از دیاكسیدكربن جهان را جذب میكنند و آمار نشان میدهد تمام جنگلها یكچهارم از كربن كره زمین را جذب میكنند.
نكته: افزایش جمعیت مهمترین عامل نابودی جنگلهاست. تبدیل جنگلها به زمینهای كشاورزی، قاچاق چوب و زغال و تمایل به مسطحسازی جنگلها برای ایجاد مراتع نیز از جمله عوامل مهم دیگر تخریب جنگلهاست
براساس آمار منتشر شده، سالانه حدود 2 میلیارد تن كربن بر اثر تغییر كاربری جنگلها در جهان منتشر میشود و این سهم بیش از سهم بخش حمل و نقل در جهان در انتشار دیاكسیدكربن است.
در بسیاری از كشورهای در حال توسعه بیش از 80 درصد انرژی موردنیاز از جنگلها تامین میشود و تجارت جهانی در بخش محصولات جانبی جنگل مانند چوب و الوار سالانه حدود 330 میلیارد دلار آمریكاست.
اقتصاد سبز تلاش میكند فعالیتهای تجاری و سودده را با توجه به زیرساختهای طبیعی توسعه دهد و همه جوانب را از كاهش انتشار گازهای گلخانهای تا كاهش تولید پسماند، جنگلزدایی و حتی نابرابریهای اجتماعی مورد توجه قرار دهد تا ضمن ایجاد شرایط لازم برای توسعه، مانع تخریب جنگلها شوند.
نگاهی گذرا بر وضعیت ایران
با تمام تلاشهایی كه برای جنگلزایی و گسترش فضای سبز صورت میگیرد، اما شنیدن اخبار تخریب و نابودی جنگلها بسیار تاثر برانگیز است. هماكنون به گفته كارشناسان، متوسط سن درختانی كه در كشور تخریب میشوند بین 50 تا 100 سال است، در حالی كه به ازای هر هكتار تخریبی كه صورت میگیرد باید 5 هكتار پوشش جنگلی جدید جایگزین شود و تنها با رعایت چنین استانداردی، روند جنگلزایی مثبت خواهد بود. بررسیها نشان میدهد افزایش جمعیت مهمترین عامل نابودی جنگلهاست. تبدیل جنگلها به زمینهای كشاورزی، قاچاق چوب و زغال و تمایل به مسطحسازی جنگلها برای ایجاد مراتع نیز از جمله عوامل مهم دیگر تخریب جنگلهاست.
متاسفانه همواره در زمان بهرهبرداری از جنگل برای قطع درختان از درختان درجه یك شروع میكنند و درختان درجه دو و سه باقیمیمانند و بعد از آن دامها به نهالهای قطع شده و نهالهای جایگزین شده هجوم میآورند كه مانع شكلگیری و توسعه فضای سبز پایدار میشوند و به این ترتیب روند رشد و توسعه جنگلها مختل میشود.
براساس آمارهای اعلام شده، در حال حاضر 2/14 میلیون هكتار جنگل در كشور وجود دارد كه متاسفانه بعضی گونههای جنگلی بهطور كلی از میان رفته و برخی دیگر از گونههای نایاب در معرض خطر قرار دارند.
بعضی جنگلها نیز مانند جنگلهای ابر و گلستان و جنگل بلوط در غرب به دلیل اجرای طرحهای توسعهای در معرض تخریب قرار گرفتند و به دنبال آن زیستگاه گونههای زیادی به خطر انداخته شد.
به این ترتیب پشتوانههای قوی قانونی به منظور جلوگیری از تخریبهای غیرقانونی و سرمایهگذاری جهت ارتقای دانش جوامع محلی وابسته به اكوسیستمهای جنگلی و اجرای طرحهای جنگلزایی قوی و كارآمد میتواند در اولویت برنامههای حفاظتی باشد و با توجه به اهمیت مدیریت و توسعه اقتصاد سبز و رویكرد دولت و مسوولان میتوان به مدیریت پایدار زیست محیطی و توقف تخریبها و تهدیدها دست یافت.
منابع: unep/ un
حمیده السادات هاشمی/ جام جم
